trapzone

mehmet yavaş
çan-göle köyü'nden

16 yılda geldim köyüme. yetim mehmet derler bana. 1891 (1308)'liyim. 89 yaşına vardım. balkan'a, rus'a gittim. çanakkale'de çarpıştım.

tekirdağdan bulgar'a karşı gidiyoruz. çıktık yola...kış günü. sürgün olmuşum, hastayım, 19 yaşındayım... bacaklarım da kısa... mecalim yok...çantamı onbaşı aldı. silahımı çavuş aldı...

gidiyoruz...hayrabolu'dan, lüleburgaz'a vardık. gece orada yattık. kasabadaki insablardan kimse yok ortalarda...kaçmışlar bulgar'dan.askerin biri dikilmiş bir dükkana öteberi satıyor, dükkancı gibi. bir okka leblebi aldım. sürgünüm ya...iyi gelir diye...
bizim bir yüzbaşı vardı...çok gözü açık bir adamdı...kimseyi aç bırakmadı. bizi yola çıkarır, kendisi atıyla hızlı gidip öndeki köylerde ekmek yaptırır, yolların kenarlarına koydururdu. dağıtırlardı bize ekmekleri sonra....biga, bayramiç taburlarına bile çok ekmek verdik biz.

akşamdan bulgar'ın evinin önüne siper yaptık. sabah aydınlanıver,ince harbe kapıştık. ha bakalım...ha bakalım...harp,harp,harp!..
bizim köyden bir molla mustafa vardı. o da bizim yanımızda imamlık yapardı. bir kara çalının arkasına siper yapmış. ben ondan körpeyim ama aklım ondan fazlaymış. "molla" dedim.
-çalı tutmaz kurşunu, alnı kabağına yersin. çalının kökünün dibine yat. molla yatıp öyle ateş ettiydi.
akşama kadar ateş devam etti o gün. imdat gelmedi. bozulduk geri çekildik., istanbul yakınına vardık. çatalca'da bulgarla anlaşma yapıldı.
biz de teskere alıp geri geldik.

seferberlik geldi. kapalı kağıtlar açıldı. çanakkale taburuna gittik biz de.seddülbahir'de 6 ay siper kazdık. soğandere'de de kazdık siper.
sabaha karşı bir vapur geldi seddülbahir önüne. demir attı. ortalık aydınlanırken geminin etrafı fırdolayı kayık. manga kolunda kayıklar bizim siperlere doğru geliyorlar. 1500'e gelince, tüfeklerin mesafesine girince , bir ateşe başladık. öğleye kadar kayık kırdık orada. ne kayığı bitti, ne askeri bitti kafirin...
denizin üzeri hep gemiydi. gavurun zırhlısı çoktu. ingiliz zırhlılarından atılan mermiler üzerimizden geçip gerilerimize düşüyor. bize imdat gelmesin diye. sonra eşek adalarına doğru gittiler. bir ateş açtılar üzerimize , 26. alay'ı toprağa gömüverdiler. biz 25 kişi bir sıçanyolu bulup çıktık...bir de baktık seddülbahir önlerindeyiz. gökyüzünde bir mermi patlıyor... lapır lapır dolu gibi kurşun yağıyor üzerimize.
bir binbaşı bizi orda bir derenin içine götürdü.
"arkadaşlar vatan elden gidiyor, namus gidiyor, ırz gidiyor,"diye konuştu. binbaşıyla 26 kişi olmuştuk.

soğandere'de hücuma kalktık. denizden gavurun makinalı tüfek ateşi geliyordu. biz ateş ediyoruz. gavur da askerini kılıçla döve döve üzerimize yürütüyor. ama askeri yürüümüyor gavurun. kılıç ağarı ağarıveriyor.
yatsı namazı vaktine kadar ateş yaptık. sonra 25. alay imdadımıza yetişti.

soğandere'de belimden ve bacağımdan yaralandım. kurşunla yaralandım. belimde kurşun hala duruyor.

"çanakkale içinde bir dolu sandık
alayların içinde dört asker kaldık
çanakkale içinde bir top kestane
kalan gazilere çalı dibi hastane."

çalı dibinde doktor yaralarımı sardı, sipere geldim gene.

bu akşam soğandere'ye asker gelir...sabaha kadar erirdi. ingiliz söktüremedi...baktı baktı, gavur bir kolayını bulamadı, çekti gitti.

ben hiç "babam" diyen duymadım. herkes "anacım" diye inliyordu.

gavur kaçtıktan sonra, ingiliz'in bıraktığı çuvallardan. dereobalı ali çavuş, hasan onbaşı 3 okka üzüm almışlar. yağmur yağıyor. çantaları koyduk kıçımızın altına, avuç avuç üzüm yedik.

gavur kaçtıktan sonra bir kısmımız mekke tarafına gitti. bizim alayı gündoğuya çevirdiler. rus'a gittik.
ruslarla ve ermenilerle harp ettik.

cephelerden geldim. bir de baktım, çeteler be çanakkaledeyken karımı kaçırmışlar. düşmanın topundan, tüfeğinden korkup kaçanlar, buralarda çete olup benim karıyı kaçırmışlar.
ilk karının adı medine idi. sonradan ayşe'yi aldım. ayşe'den 6 çocuk oldu. ne maaş alıyorum, ne de madalyam var. yok bir şey.

cenk için dolaştık dünyayı şöyle bir çevirdik. hamdolsun

______________________

trapzone

osman kaçmaz
çan - çokamlı köyü'nden

1307 (1891) doğumluyum. esas yaşım 92. ama nüfusa küçük yazdırmışlar. önce balkan harbine gittim. sonra çanakkale'de ingilizlerle çarpıştım. bağdat'a bile gittim. 10 senede geldim köyüme.
balkan harbine gittik. kafam de pek yerinde değil şimdi. nasıl anlatayım bilmem ki. kırklareli taraflarındaydım. oraya gidiyorum. siz buranın askeri değilsiniz, diyorlar. çobansız koyun gibi ordan oraya geziyoruz. birliği bulamadım. en sonunda 14. alayı buldum. 7 gündür açım. çok açlık çektim oralarda. evlerin kapılarını çalıyorum. ekmek istiyorum. yok, diyorlar, vermiyorlar. tüfeğimde de bir tane mermi yok.
bir evin önüne geldim. et kokuları burnuma geliyor. camdan baktım içeri. askerler et yiyorlar. oturmuşlar 8 kişi hepsi. ben de o zaman osman pehlivan'ım. kapıya bir yüklendim. pervazıyla birlikte "çatarrrt" diye kapı yıkıldı. çerdekiler kasaturayı çektiler. ben de tüfeği çektim. neyse zorla oturdum sofraya. karnımı bir iyice doyurdum. karnım doyunca ,alnımın damarı "çatartdanak" açıldı. kırklareli'nin karaağaç köyünde oluyor bu. seferberlikte de çanakkale'ye gittik. gavur zırhlıları top ateşiyle kumkale'yi dövdükler önce. biz de kumkaledeyiz. hava da soğuk. zemheri çıkımı mı ne? yağmur öyle yağıyordu ki istihkamın içi su dolu boğulacağız.
az miktarda asker çıkardı kafir kumkale'ye. 2 takım, 80 kişi kadar. biz 2 alay varız. palaska, portatif kürek, tüfekle yasladık kafirin askerini. karıştı ortalık. bir kısmı öldü, bir kısmı kaçtı, çekildi geri. denize kaçanlar kayıklara çabalıyorlardı. bizim yüzbaşının adı abdülkadir bey'di. sonra karşıya geçirdiler bizi. zığındere, kirte tepe, anafarta ve kemikli burun'a gittim. buralarda savaşlara katıldım.
zığındere'de tüfeğin ucunu çıkarırdık mevziden, düşman hemen ateşe başlardı. zığındere'deydi galiba, yoksa kirte de mi? gün inerken hücuma geçtik, yatsıya kadar sürdü hücum. 7-8 kişi kalmıştık akşam hücumdan sonra. 4 defa çavuşluk geldi bana. fadayi çıkardım ben hep. kasığımdan yara aldım. bida'da taş mektep hastanedeydi. az yattım. iyileştim. anafarta'ya gittim tekrar. 15. alayda idim. mustafa kemal bizim zamanımızda orada tabur kumandanıydı. istiklal harbini kazanınca büyük nam aldı. ben çok gördüm. askerin başında da gördüm. cesur paşa derlerdi. çanakkale cephesinde 2 sene kaldım. sonra bizi ayırdılar, arabistan'a gönderdiler.
yürüyerek bağdat'a gittik. 22. alaya gittik. alay kumandanımız hacı ibrahim bey'di. halil paşa vardı bağdat'ta. onu da gördüm.
........
zığındere'de yanımda çan'ın yaveler köyünden iki kişi vardı. benim gibi asker. biri yetim ismail, öteki koca bıyık ismail'di. yetim ismail:
-ayıttan matarada çay demleyeceğim, dedi. "gitme" dedimse de dinlemedi. ayıt toplamaya giderken gavurun tek kurşunuyla öldü.
......
fedayi idim ben. kim gidecek dediler mi? hemen ben atılırdım. iki yerimden yaralandım. kasığımdan ve belimden.
......
mevzilerde askerler bir yere gelince; herkes anasının pişirdiği yemeklerden bahsederdi . "anam dolma yapardı." anam kuskus pişirince yanına da hoşaf yapardı" gibi laflar konuşulurdu. açlık vardı da tabii ondan.

______________________